الحساسة أن يتجدد لها فعل ، الى غير ذلك من أسباب جزئية لا يمكن ضبطها ، و العادة لذيذة ، و الانتقال عن المملول لذيذ ، و الحرص على الفعل الجديد لذيذ ، كل ذلك بحسب القوى الحيوانية ، و اللذة خير حسّى او تخيّلى فهى خير حقيقى للحيوان بما هو حيوان ، و ظنى بحسب الخير الانسانى ، فليس هذا الفعل خاليا عن خير حقيقى بالقياس الى ما هو مبدء له ، و ان لم يكن خيرا حقيقيا عقليا » « 1 » . غايت افعال بارى تا اين‌جا به دو اشكال از اشكالات سه‌گانه دربارهء « غايت » پاسخ داده شد ، باقى مانده است اشكال سوّم كه مربوط به افعال فاعلهاى مجرد و ذات بارىتعالى است ، و در متن اين اشكال مطرح نشده است ، وجه آن دقيق بودن اين بحث است كه بالاتر از حد بداية الحكمه است و ما به نقل كلام مصنف در اصول فلسفه بسنده مىكنيم : « چون موجودات اين جهان فعل خداوند آفريدگار مىباشند و هرواحد از آنها غايتى دارد ، پس فعل خداى پاك نيز بىغايت نخواهد بود ، ولى اين غايت ، تنها براى فعل ، غايت شمرده مىشود ، يعنى غايت آفرينش است نه غايت آفريدگار ؛ زيرا غايت فاعل به معنايى كه اثبات كرديم كمالى است كه نقص فاعل را ترميم مىنمايد و براى خداى آفريدگار نقص نمىتوان فرض كرد ، آرى فلسفهء عاليه درمورد آفريدگار به يك معنى باريكتر كه از سطح اين بحث بالاتر است غرض و غايتى اثبات مىكند . » « 2 » * * *

--> ( 1 ) اسفار ، ج 2 ، ص 253 . ( 2 ) اصول فلسفه ، ج 3 ، ص 241 . طالبان مىتوانند به اسفار ، ج 2 ، ص 272 ، شرح منظومه ( مختصر ) ج 2 ، ص 61 رجوع نمايند .